Prawo rzeczowe – dział prawa cywilnego regulujący powstanie, treść, zmianę i ustanie prawa własności i innych praw do rzeczy (w wyjątkowych sytuacjach także nie do rzeczy – np. użytkowanie prawa). Prawo rzeczowe jest prawem bezwzględnym, czyli skutecznym erga omnes – „wobec wszystkich”. Charakterystyczne jest również zamknięcie przez ustawodawcę katalogu tych praw – tzw. zasada numerus clausus praw rzeczowych.

W Polsce kwestie związane z prawem rzeczowym reguluje księga druga kodeksu cywilnego – Własność i inne prawa rzeczowe a także wiele ustaw szczególnych – np. ustawa o księgach wieczystych i hipotece, ustawa o własności lokali, ustawa o zastawie rejestrowym i rejestrze zastawów i inne.

Cechy praw rzeczowych

• Mają charakter praw bezwzględnych.
• Skutkują względem wszystkich (erga omnes).
• Z praw rzeczowych wynika dla każdego obowiązek powstrzymania się od czynienia czegokolwiek, co mogłoby godzić w ich treść.
• Większość współczesnych prawodawstw przyjęło zasadę zamkniętej listy (numerus clausus) praw rzeczowych: zainteresowani mogą ustanowić jedynie takie prawo rzeczowe i tylko w takim kształcie, w jakim dopuszcza je dany system prawny.
• Prawa rzeczowe „idą za rzeczą” (są związane z rzeczą) – mogą być realizowane bez względu na to, w czyim ręku rzecz się znajduje.
• Zasadniczo nie polegają na obowiązku czynnych świadczeń (facere) – wyjątek: ciężary realne, przy których właściciel zobowiązany był do pozytywnych działań.
• Uprawniony ma bezpośrednie władztwo nad rzeczą (wyjątkiem zastaw bez dzierżenia).
• Jawność i trwałość praw rzeczowych.